विश्वलाई ऋणको पासोमा बेरिरहेको चीन आफैं फस्यो, हुवावेको व्यापारदेखि आर्थिक बृद्धिदरमै झट्का !


नेपालपाना प्रकाशित: २०७६-२-१३ गते
विश्वलाई ऋणको पासोमा बेरिरहेको चीन आफैं फस्यो, हुवावेको व्यापारदेखि आर्थिक बृद्धिदरमै झट्का !

काठमाडौं । विश्वव्यापारका आधारभूत मान्यताहरु कुल्चिएका कारण अमेरिकाको चर्को व्यापार अवरोध खेपिरहेको चीनले एकपछि अर्को झट्का व्यहोर्न थालेको छ ।

सूचना–प्रविधी क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो कम्पनी हुवावे विश्वभर प्रतिबन्ध भोग्नुपर्ने अवस्थामा पुगेको छ भने चालु आर्थिक बर्षको आर्थिक बृद्धिमा समेत नकारात्मक असर देखिएको छ । 

हुवावेको तनाव 

पछिल्लो पटक अमेरिकी कम्पनी गुगलले चिनियाँ मोवाईल फोन उत्पादक हुवावेसँग सबै खालको व्यवसायी सम्बन्ध तोडिदिएको छ । अब हुवावेले गुगलको एन्ड्रोईड अपरेटिङ सिस्टम र एपस्टोर प्रयोग गर्न पाउनेछैन ।

यो पनि पढ्नुहोस : युरोपेली विज्ञहरु भन्छन्-'रेलमार्गका नाममा चीनले नेपाललाई ऋणपासोमा फसाउन सक्छ !'

यस्तै स्थिति रहिरहे आफ्नै भूभागबाहेक चीनले एउटा पनि हुवावेको फोन विश्वमा बेच्न सक्नेछैन, किनकी विश्वभर गुगलकै एन्ड्रोईट सिस्टम चल्छन् । गुगलबाहेक अमेरिकी एप्पल कम्पनीको आईओएस अपरेटिङ सिस्टम मात्रै विश्वमा आम रुपमा चलिरहेका छन् । 

अब चीनले बेच्ने नयाँ फोनहरुमा कुनै एप्स चल्नेछैनन । यसअघि बेचेका फोनहरुमा गुगलको सुविधा चलेपनि त्यसलाई अपडेट गर्न मुस्किल पर्नेछ भने गुगल स्टोरमा आउने नयाँ एपहरु पनि चलाउन सकिनेछैन ।

अमेरिकी प्रतिबन्धको शिकार बनेको हुवावेले अर्को झट्का पनि ब्यहोरेको छ । एसडी कार्ड एशोसियसनमा रहेको हुवावेको सदस्यता समेत खोसिएको छ । सदस्यता खोसिएसँगै अब हुवावले आफ्नो स्मार्टफोनमा एसडी (मेमोरी) कार्ड घुसार्ने स्लट बनाउन पाउनेछैन । 

यो पनि पढ्नुहोस : 'ओबीओआर'मा जोडिएको बंगलादेश संकटमा, बन्दरगाह नै चीनले कब्जा गर्दै !

नेपालमा पनि ८.३ प्रतिशत हिस्सासहित हुवावेका मोबाईल बिक्री सर्वाधिक तेस्रो स्थानमा छ । यस्तो अवस्थामा विश्वभरकै हुवावे प्रयोगकर्ताहरु अन्योलमा परेका छन् र धमाधम चिनियाँ मोबाईलहरु रद्दीको टोकरीमा फाल्ने या फिर्ता गर्ने मनस्थितिमा पुगिरहेका छन् । 

हुवावेले सन् २०२० मित्र विश्वकै पहिलो नम्बरको स्मार्टफोन उत्पादक र बिक्रेता बन्ने लक्ष्य लिएको थियो । तर गुगलले सम्बन्ध पुनस्र्थापित नगरेसम्म अब हुवावेको सपना लगभग चकनाचुर हुने अवस्था देखिएको छ । विश्वभरकै नागरिकलाई हुवावेको मोबाईल किन्नुअघि दुईपटक सोच्नुपर्ने स्थिति सृजना भएको छ ।

उपप्रमुख नै पक्राउ

गत डिसेम्बर १ तारिखका दिन हुवावेकी उपप्रमुख मेङ्ग वान्जु क्यानडामा पक्राउ परिन् । अमेरिकी सरकारको आग्रहमा क्यानडाको न्याय मन्त्रालयले मेङ्गलाई समातेको थियो । मेङ्ग हुवावेका संस्थापक रेन जेनफीकी छोरी हुन् । 

ईरान र उत्तर कोरियामाथि आफुले लगाएको प्रतिबन्ध हुवावेले तोडेको र आफ्नो मोबाईलमार्फत अमेरिकासहित अन्य राष्ट्रको जासुसी गर्ने गरेको अमेरिकीले आरोप लगायो । 

आर्थिक बृद्धिमै धक्का !

अमेरिकासँगको व्यापार असहजता, प्रमुख कम्पनीमाथि लागेको प्रतिबन्ध र सम्बन्ध अन्त्यजस्ता कारणले सन् २०१९ मा चीनको आर्थिक बृद्धिदर नै घट्दैछ । अघिल्लो बर्षझैं यो पटक पनि चीनको आर्थिक बृद्धिदर भारतको भन्दा पनि कमजोर बन्दैछ । 

सन् २०१८ मा भारतीय अर्थतन्त्र ७.१ प्रतिशतले विस्तार भएको थियो भने चीनको आर्थिक बृद्धिदर जम्माजम्मी ६.६ प्रतिशत थियो । यो पटक भारतले ७.३ प्रतिशतले आर्थिक बृद्धिदर विस्तार गर्दैछ, तर चीन ६.३ प्रतिशतमै खुम्चने अन्तरराष्ट्रिय मुद्रा कोषको प्रक्षेपण छ । सन् २०१९ मा विश्वकै अर्थतन्त्र जम्मा ३.३ प्रतिशतले विस्तार हुने अन्तरराष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) को प्रक्षेपण छ । जबकी अघिल्लो बर्ष अर्थात सन् २०१८ मा ३.६ प्रतिशत हाराहारीमा विश्वको आर्थिक बृद्धि भएको थियो । 

व्यापार युद्धको 'शिकार'

सन् २०१८ को जनवरी २२ तारिखका दिनदेखि चीन र अमेरिकाबीच व्यापार युद्ध जारी छ । यी दुई देशले एक अर्को मुलुकबाट आयात हुने सामान तथा बस्तुमाथि चर्को भन्सार लगाईरहेका छन् । अमेरिकाले चीनमाथि अन्तरराष्ट्रिय प्रणालीलाई मिचेर अस्वस्थ व्यापार प्रतिष्पर्धा गर्ने गरेको आरोप लगाईरहेको छ ।

विश्व व्यापार संगठन (डब्लुटीओ) मा चीन प्रवेश गरेसँगै यी दुई देशबीच आर्थिक विवाद शुरु हुन थालेको थियो । अप्रिल २०१८ मा अमेरिकाले चीनलाई विश्व व्यापार संगठनमै बौद्धिक सम्पति संरक्षण हनन गरेको अभियोग लगाएको थियो । 

सन् २०१८ मा अमेरिकाले २५० विलियन अमेरिकी डलर बराबरको चिनियाँ सामानमा २५ प्रतिशत अतिरिक्त कर लगाएको थियो । चीनले पनि ११० विलियन अमेरिकी डलरबराबरका अमेरिकी सामानमा यस्तै प्रकृतिको कर लगाएको थियो ।  तनाव बढ्दै जाँदा गत शुक्रबारदेखि फेरि अमेरिकाले चीनबाट आयात हुने २०० विलियन अमेरिकी डलर बराबरको सामानमा कर थपेको छ । चीनले पनि अमेरिकाबाट आउने ६० विलियन डलरबराबरको सामग्रीमा अतिरिक्त कर लगाएको छ ।

के हो चिनियाँ ऋणपासो ?

विदेशी भूमीमा ऋण प्रवाह गरि पूर्वाधार बनाउने कामलाई चीनले पहिलो प्राथमिकतामा राख्ने गरेको छ । यसलाई उनीहरुले चीनको समृद्धि र विकास विश्वभर बाँडिरहेको बताउने गरेका छन्, तर लुकेको स्वार्थ अर्कै छ ।

यो पनि पढ्नुहोस : अमेरिका–चीन व्यापार वार्ता बिनानिष्कर्ष टुंगियो, मध्यरातमा चिनियाँ सामानको भन्सार कर बृद्धि !

जापानी उपनिवेशवादीलाई खुबै गाली गर्ने चिनियाँहरु अहिले आफैं उपनिवेशवादी बनिरहेका छन् र आर्थिक जालोमा कमजोर मुलुकलाई लपेट्दैछन् । पूर्वाधारको काम सम्पन्न भईनसक्दै चीनले सम्बन्धित राष्टलाई ऋण चुक्ता गर्न दबाब दिने गर्छ । आर्थिक हिसाबले कमजोर मुलुकहरु चीनियाँको यो दबाबअनुसार काम गर्न सक्दैनन र फलत : आफ्नो सार्वभौमसत्ता नै चीनलाई बुझाउन बाध्य हुन्छन् ।

अहिले चीनले ओबीओरका नाममा क्षेत्रिय सुरक्षा र स्थायित्व एवं सदस्यराष्ट हरुलाई आर्थिक उपनिवेश बनाउने लक्ष्यका साथ ऋणपासो (डेब्टटयाप) बिछ्याइरहेको छ । यसअघि श्रीलंकालाई यस्तो आर्थिक उपनिवेश लादिसकेको चीन अहिले दक्षिण एसियाको अर्को मुलुक बंगलादेशलाई अत्याउँदैछ । 

२१ औं शताब्दीको सिल्करोड भनिएको यो ओवीओरमा नेपालसहित अधिकांश दक्षिण एसियाली मुलुक आबद्ध छन्, तर भारतले यसको विरोध गरिरहेको छ ।


अष्ट्रेलियाको अध्यागमनमा दुई नेपाली नागरिक पक्राउ
अष्ट्रेलियाको अध्यागमनमा दुई नेपाली नागरिक पक्राउ

अष्ट्रेलिया । अष्ट्रेलियाको अध्यागमनले दुई नेपाली नागरिकलाई पक्राउ गरेको छ ।  एक वर्षको मल्टीपल भिषा पाएका उनीहरू तीन महिनाको पहिलो बसाइँ सकिएपछि भिषा थप्न नजिकको गन्त..

इरानी सर्वोच्च नेता खमेनीले भने–'इजरायललाई समाप्त पारिदिन्छौं'
इरानी सर्वोच्च नेता खमेनीले भने–'इजरायललाई समाप्त पारिदिन्छौं'

काठमाडौं । इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अलि खमेनीले इजरायललाई समाप्त पारिदिने चेतावनी दिएका छन् ।  मध्यपूर्वमा अमेरिकी प्रतिनिधीजस्तै रहेको इजरायलको अन्त्यलाई यहुदी..

इन्डोनेसियामा गयो शक्तिशाली भू-कम्प
इन्डोनेसियामा गयो शक्तिशाली भू-कम्प

काठमाडौं । इन्डोनेसियाको मालुकु प्रान्तमा शक्तिशाली भूकम्प गएको छ । अनुसार स्थानीय समयअनुसार शुक्रबार बिहान गएको ७.१ रेक्टर स्केलको भूकम्प गएको अमेरिकन भौगर्भिक सर्भेले जनाएको..

जेलमा रहेका पाकिस्तानी पूर्वप्रधानमन्त्री सरिफलाई विदेश जान अनुमति
जेलमा रहेका पाकिस्तानी पूर्वप्रधानमन्त्री सरिफलाई विदेश जान अनुमति

पाकिस्तान । भष्ट्राचार आरोपमा जेलमा रहेका पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री नवाज सरिफलाई इमरान खान नेतृत्वको सरकारले उपचारका लागि विदेश जान अनुमति दिएको छ । पाकिस्तानी क्याबिन..